Testi

Le avventure della Carólla e della Deléṅna non sono finite con l'ultima lezione del Manuale: ogni tanto ne salta fuori qualcuna nuova. Questa è stata letta all'edizione di marzo-aprile 2007 del Corso di Bolognese, e la riproduciamo qui di seguito come esercizio di lettura per tutti quanti studiano il bolognese, compresi gli autodidatti che ci seguono su Internet.


    Ala Carólla e ala Deléṅna ai pièṡ d andèr al cínnema. Däl vôlt i i van insàmm, däli ètri invêzi ognónna da par lî, e pò al dé dåpp äl s fan al riasónt ed quall ch'äli an vésst.   

    «Se t savéss Deléṅna, ajîr sîra ai ò vésst na pió bèla peléccola!», la dîṡ la Carólla.
    «L'é la stòria d un ragazèl ch'al stà ed cà int una zitadé
ṅna dla pruvénzia americhèna e l à una famajja tótta scunbinè: sô pèder l é sfighè cme un can in cîṡa e al s lâsa sänper tratèr mèl dal chèp ufézzi, sô mèder l'é tótta dsfâta pr al gran magnèr e al gran bàvver, sô zién l é in parṡån e sô surèla la n câta un can ch'ai péssa cånter la stanèla.
    Siché dånca as pôl dîr che l ónnic nurmèl l é pròpi ló, cal ragazèl, ch'al và al licéo, al så
ṅna la chitâra, al fà la ṡbliṡgarôla in vatta a un'âsa, l à una bèla filaréṅna e anc di amîg. Ón ed quíssti l é un sienziè un pô tåcc int al nominepâtris ch'l à inventè una mâchina dal tänp.
    In st mänter ch'i fan äl såu prôv, par
ṡbâli al ragazèl al finéss int i ân Zincuanta, int al perîod che i sû i s én cgnusó. E qué ai tâca i scuntrómmbel parché, apanna ch'l arîva là, sô mèder la s inamåura ed ló, e acsé a cal ragâz ai tåcca ed fèr un gran ṡmanàżż par tajèr la lâza e fèr in môd e manîra che sô pèder e sô mèder i dvänten anbrûṡ.  
    Quand al i arîva d åura, con l ajût dal sienziè e d una gran
ṡluṡnè ch'la dà l'energî ala mâchina, al ragazèl al tåurna int la sô êpoca, e al dscrûv che adès incôsa é canbiè: sô pèder l à méss só dal carâter e l é dvintè al chèp, in st mänter che cl urdinariâz antepâtic ch'al dèva la pîga ai chîfen l é dvintè al sô autéssta, sô mèder l'é un prilén, sô zién al n é pió in gajóffa e sô surèla la và fòra con trî òmen ala vôlta. Guèrda mò che canbiamént quand ón l à dal ṡbózz!».

    Avîv capé che peléccola l'à guardè la Carólla? (Tåurna mò indrî int al futûr).

    Adès ai tåcca ala Deléṅna ed cuntèr quall ch'l'à vésst: «Dånca Carólla, t è da stèr a savair ch'ai é un bèl biundén in vatta a un pianaid con dû sûl che tótt l ân ai é un chèld ch'at pèr ed maridèret. Ste ragâz l é ôrfen, al vîv in cà dai sû zién e come amstîr al fà quall ch'l ajóssta i robòtt.
    Una vôlta, mitànden a pòst ón ch'al pèr un buslòt da pundôr, ai sèlta fòra al cinematògrof d una prinzipassa fté d bianc e con dåu cru
ṡàtt ed pan int i cavî ch'la dmanda ajût, parché puvratta l'é finé int al luvàtt d un mascarån naigher catîv cme al lói ch'al fà fadîga a tirèr al fiè.
    Intànt la famajja ed cal biundén la vén mazè da una tribó ed sabión tótt fasè ch'an s i vadd brî
ṡa al mustâz, e alåura ló al dezîd d andèr a dèr na man ala prinzipassa, sé, qualla däl cruṡàtt. Siché dånca al tôl só al sô buslòt scumachè e anc un èter robòtt purasè lósster ch'al dscårr tótti äl längv dla galâsia e al và a zarchèr un pasâg' int un'ustarî duv ai é di gran mustâz da åll ón pió brótt che cl èter. Insàmm a ló ai é ón con na tånga da prît con un curdån da purtîra ch'al fà di gran trócc parché al dîṡ acsé ch'l à la fôrza anc s'l é vèc', e ch'l é un cavalîr. Bä insåmma, a fèrla cûrta, in st'ustarî ch'la pèr qualla dal cûg Landrén i câten un cåntrabandîr ch'a l ò bèle vésst int un'ètra peléccola e al sô amîg, un zêrt Ciû Bacc, che pió che un méssti stra un uṡèl e un cavrån a mé l um parêva un simiån tótt plåuṡ.
    Sti dû i i pôrten in gîr con la sô astronèv, che però l'é un rużnintån tótt dscalastrè, e acsé i vé
ṅnen aspirè int l'astronèv dal mascarån, ch'l'é pió granda che Piâza Mażåur e Piâza Galvàn méssi insàmm, e i finéssen int al bidån dal róssc, in duv ai é una gran pózza e pò anc un sarpänt cilòb ch'al i vôl magnèr. Mo låur i n an sèt còti e una buîda e i dsfan al baladûr int l'astronèv dal mascarån, che intànt l amâza quall dal curdån da purtîra con una spèda luṡänta ch'la fà äl falésster e anc un zêrt plócc. Alåura al biundén, al cåntrabandîr, al simiån bacc e i dû robòtt i ciâpen al tròt dal can con la prinzipassa e i van int i partigiàn.
    Dåpp ai é una pèrt pé
ṅna ed puléttica che mé a i ò capé manc che quand ai é la vrèspa dal pécc' par televiṡiån, e pò tótt quant i s métten in muntûra e con di aparécc' a éggṡa i van a tirèr däl gran stiuptè al'astronèv dal mascarån. Ala fén i la fan saltèr pr âria e låur i én tótt cuntént e i urganéżżen una gran tuglièna, mo i én in ṡbâli, parché cal mascarån con l ans al n é mégga gnanc andè al gabariòt: nå nå, al stà lé int la sô scrâna e al ṡbalanza int al spâzi, acsé am é vgnó al dóbbi ch'ai srà un sèguit: sé, a vói dîr, a mé i n m la fan mégga, mé a nèṡ i mlón da stèr int l'èra, sèt!».

    Avîv capé che fíllm l'à guardè la Deléṅna? (Äl guèr starléṅni - Äl guèr däl strèl).

    E adès pruvè bän vuèter ed fèr al riasónt d una peléccola ch'la v é piaṡó magâra!

Glossario

sfighè cme un can in cîṡa - sfortunatissimo
stèr ed cà - abitare
la n câta un can ch'ai péssa cånter la stanèla - non ha corteggiatori
ṡbliṡgarôla - scivolamento; fèr la ṡbliṡgarôla scivolare sul ghiaccio; (scherz.) sciare; pattinare su ghiaccio
tåcc int al nominepâtris -
matto
i sû -
i suoi genitori
scuntrómmbel -
contrattempo, imprevisto
ṡmanàżż - affaccendamento; mulinare di braccia
tajèr la lâza -
tagliare la corda
fèr in môd e manîra -
far sì
arivèr d åura -
riuscire
ṡluṡnè - lampo
quall ch'dà la pîga ai chîfen -
persona della cui autorevolezza si dubita, fanfarone, gradasso
prilén -
ragazza carina e vestita bene
gajóffa -
galera (gerg.)
ṡbózz - talento
t è da stèr a savair -
devi sapere («c'era una volta...»)
ai ò un chèld ch'am pèr ed maridèrum -
ho un caldo terribile
cru
ṡatta - pane a forma di croce
finîr int al luvàtt -
finire in trappola
catîv cme al lói -
cattivissimo
tirèr al fiè -
respirare
sabiån -
sabbia (nell'edilizia); maschera poveramente vestita
mustâz -
faccia (gerg.)
scumachè -
ammaccato
purasè -
molto
mustâz da åll -
faccione con cui si ornavano le fontane o le conche usate per fare il bucato; faccia tosta
tånga - tonaca
purtîra -
tenda
l'ustarî dal cûg Landrén (ch'al mâza i bdûc' con al misclén) -
osteria lercia (misclén è il mestolo)
ciû -
chiù, assiolo
bacc -
caprone, cornuto
ru
żnintån - oggetto arrugginito, vecchio catenaccio
dscalastrè -
sgangherato
cilòb -
guercio; miope; strabico
avairen sèt còti e una buîda -
avere molte frecce al proprio arco, molti assi nella manica, mille risorse
dsfèr al baladûr -
buttare tutto all'aria
falésstra -
scintilla
plócc -
chiasso
ciapèr al tròt dal can -
filarsela
vrèspa -
vespa
péccia -
neo
muntûra -
divisa
aparàcc' -
apparecchio, aeroplano
égg
ṡa - lettera X
tuglièna -
baldoria
èser in
ṡbâli - sbagliare
ans -
affanno nel respiro
andèr al gabariòt -
morire
ṡbalanzèr - balzare, schizzar via
na
ṡèr i mlón da stèr int l'èra - capire le cose da un minimo indizio


Torna alla prima pagina
Torna su
Naviga nel Sito Bolognese